ابوعلی الحسن بن هیثم دانشمند مسلمان عرب، ابوعلی الحسن بن هیثم که در غرب به الحسن یا این که الحازن دارای شهرت میباشد در سال ۹۶۵ در شهر بصره در جنوب عراق دیده به جهان گشود و از این رو به البصری نیز پر اسم و رسم میباشد. وی در بصره و بغداد علم آموزی کرد و در شهر قاهره مصر در سال ۱۰۴۰ معلم خصوصی فیزیک در نهران درگذشت.
در سپری شد ۱۰۴۰ میلادی قاهره
زاد روز ۹۶۵ میلادی بصره
این هیثم با اعتنا به سطح علمی بالایی که در شاخه های گوناگون داشت، با القاب زیادی شناخته می گردد:
- بابا نحوه علمی نوین
- بطلمیوس دوم
- اولی دانشمند حقیقی وواقعی عالم
- بابا دانش فیزیک نور و روشنایی
- بابا اپتیک امروزی
دستاوردهای اصلی این هیثم
ابن هیثم بابا دانش فیزیک نوروروشنایی و شروع کننده تحولاتی میباشد که بعد ها به تشکیل داد دوربین عکاسی، دوربین سینما و پروژکتور پخش فیلم سبب شد. از وسیع ترین ریاضیدانان و سازه بر دائره المعارف الاسلامیه بیگمان شایسته ترین فیزیکدان مسلمان که اولین دانشمند فیزیک فروغ در دنیا میباشد که در مسئله آشنایی نور و روشنایی و ضابطه های باخت و رفلکس آن نقش مهمی اعمال کرده میباشد. وی در زمان روزگار معاش خویش به دستاورد های مهمی نایل آمده کهاین دستاورد ها به قرار تحت اند:
- اولیه کسی میباشد که ۷۰۰ سال پیش از نیوتن به نظارت خصوصیت های روشنایی پرداخت.
- رساله ای درباره فروغ و روشنایی نوشت و اولیه تست ها را درباره خاصیت فروغ را ایفا اعطا کرد.
- به نسبت زاویه تابش و زاویه انکسار پی موفقیت (بعضی از مورخان این دانش بر این باورند که ضابطه اِسنل در واقع نشات گرفته از پژوهش ها ابن آسان و ابن هیثم می باشد).
- اصول تاریکخانه یا این که اتاقک بدون نور (camera obscura) را تشریح کرد و ذره فی مابین را تشکیل داد (در سده پنجم هجری/یازدهم میلادی این ابزار را برای رسیدگی خورشید گرفتگی به شغل پیروزی، این ابزار در حین نبرد های صلیبی به اروپا منش یافت).
- ضوابط ناکامی نوروروشنایی را کشف کرد.
- دربارهی بخش های متعدد دیده دعوا کرد.
- ذره در بین را تشکیل داد و اصول تاریکخانه را تشریح کرد که باعث به ایجاد کرد دوربین عکاسی شوید.
- تحقیق سایه ها، رنگین کمان، خورشیدگرفتگی و ماه گرفتگی و همینطور تقریب طول جو زمین از سایر دستاورد های این متفحص میباشد.
- آوازه ابن هیثم در نجوم بیشتر به باعث تألیف رساله ای به اسم نوشتهی علمی فی هیئته العالم میباشد.
- اولیه دانشمند در بعدازظهر خویش بود که برای پژوهش تئوری های خویش، از شواهد عملی به کارگیری می کرد.
- ابن هیثم رنگ ها را حقیقی و واقعی و متمایز از نور و روشنایی دانست و ذکر کرد که اجسام رنگین، روشنایی خویش را در خط بدون واسطه در کلیه جهات می پراکنند.
- وی خاطرنشان کرد رنگ ها مدام با نوروروشنایی حضور دارا هستند٬ در آن آمیخته اند و سوای آن هیچ وقت به دیده نمیآیند.
- به رویت کرد بعضا دانشمندان ابن هیثم اولیه دانشمند عالم میباشد که سرعت صوت را به حساب آوردن کرده میباشد.
- او با میزان متعارف اندازهگیری ارتفاع در طول خویش؛ که واحد ذرع بود، سرعت نور و روشنایی و بدور کره زمین را اندازه گرفت.
- اورا اولی دانشمندی می شناسند که از طریق بر اساس تست در کارهایش به کارگیری نموده است.
- سیارک شماره ۵۹۲۳۹ به افتخار این دانشمند ۵۹۲۳۹ ابن هیثم نامیده گردیده میباشد.
- بیش تر از ۲۰۰ کتاب از تألیفات وی مذکور اند به عنوان مثال: کتاب المناظر، کیفیات الاظلال، کتاب فى المرایا المحرقه بالقطوع، کتاب فى المرایا المحرقه بالدوائر، کتاب فى مساحه المجسم المکافى، فقراتى از رساله فى المکان، فى مورد عددیّه، فى صورت بنى موسى، فى اصول المساحه.
تصویر۲- ابن هیثم در علم ها متفاوت مثلا ریاضی، روشنایی، فلسفه، فیزیک، پزشکی و ستاره شناسی صاحب و مالک حیث بود.
زندگینامه ابن هیثم
اکثری از جزئیات معاش ابن هیثم در زمان مجال از فی مابین رفته میباشد. قصه های مرتبط با معاش وی اکثر زمان ها متناقض می باشند و بسته به مورخی که آنهارا بازگو کرده، دستخوش تغییر و تحول گردیده اند. بیشتر داده های مرتبط با معاش طومار ابن هیثم از نوشته های مورخ مسلمان قرن سیزدهم ابن القفطی (۱۲۴۸-۱۱۷۲) به دست آمده میباشد.
ابن هیثم در صدر برای کار دولتی فراگیری مشاهده کرد و تحت عنوان حکم کننده بصره منصوب شد البته به جهت حضور جریان های متعدد مذهبی با طریقه های متعدد و ضد و نقیض در آن مجال، از علم ها فقاهتی سرخورده شد و تصمیم گرفت وقت و سعی خویش را به علم آموزی دانش تخصیص دهد. علم وی در ریاضی ها و فیزیک افسانه ای شد و در عراق، سوریه و مصر آوازه متعددی یافت. وی بوسیله حکیم بعمر الله، خلیفه فاطمی مصر دعوت شد تا در تهیه و تنظیم جریان رود نیل در هنگام سیلاب یاری دهد. الحکیم، تحت عنوان یک حکم دهنده غیرعادی شناخته میشد که یکسری امر و ضابطه خودسرانه صادر کرده بود: مصرف برخی غذاها را ممنوع کرده بود، بازدارنده خروج زنان از منزل میشد، سگ ها را می کشت و عموم را وادار به فعالیت در حین شب و استراحت در روز میکرد. وی بسیار وحشی بود و معلمان و وزیران خویش را از روی وهم و گمان کشته بود. وقتی که ابن هیثم در فعالیت میدانی خویش در کنار رود نیل متوجه شد که طرح وی برای تهیه و تنظیم جریان آب نیل با ساختن سدی در جنوب اسوان غیرعملی میباشد، زیرا کسانی بر این اعتقاد بودند بنا سازی بر روی آن بخش از رود نیل سبب ساز تخریب روستاهای بخش اعظمی در نزدیکی رود نیل میشد. به همین جهت او نگران جان خویش شد و برای پرهیز از خشم مرگبار حکم کننده کم عقل، خویش را به جنون زد. در فیض اموال و کتابهایش از وی سلب شد و تا فرصت مرگ الحکیم در سال ۱۰۲۱ ، حدود ۱۰ سال در حبس خانگی بود و نهایتا در قوانینی مرموز به قتل رسید.
اتلاف و تعادل باعث